Vrienden van het Hoolterpad

Wandelbeleving

  • Koekoekgedrag bij zandhagedis?
  • Reptielen in de nacht
  • Hazelworm
  • Zandhagedis
  • Zwammen


  • Koekoekgedrag bij zandhagedis?:

    3 juni 2011, 09.00 uur. Holterheide, Holterberg Deze morgen vroeg op pad om voor dat het te warm wordt mijn derde reptielenronde voor dit jaar te lopen. Speurend naar reptielen valt mijn oog plotseling op iets op het pad. Zandhagedis eitjes! Dat moet zeker van een hagedisvrouwtje in hoge nood zijn geweest. Beter bekeken blijken de zeven eitjes voor de ingang van een eiafzet kuiltje te liggen. Vreemd. Ik maak dat gaatje wel een beetje groter en rol de eitjes er wel in zijn mijn gedachten. Jammer om het zo maar te laten. Ik maak een paar foto’s en begin het gaatje wat groter te maken.
    Nog maar net begonnen of plotseling sprint er een zandhagedis vrouwtje uit het gat!
    Dit werpt een ander licht op de zaak: Zou dit vrouwtje een eiafzetplaats hebben ingepikt, de aanwezige eitjes naar buiten hebben gewerkt en zelf aan de leg zijn gegaan?
    Mooie boel is dat, dat lijkt wel koekoek gedrag. Hier moet de wetenschap zich maar eens over buigen, het zal altijd wel een geheim blijven want hagedissen spreken niet.
    Ik heb niet verder gegraven maar een eindje verderop zelf een gaatje gemaakt en daar de zeven eitjes ingerold. Mogelijk was vrouwtje 2 inmiddels met de leg begonnen.






    Reptielen in de nacht:

    23 juni 2005

    Ieder jaar in juni ga ik een aantal avonden met vogelaar Henk Roelofs op pad om territoria van nachtzwaluwen vast te stellen op de Holterheide. Als het donker wordt beginnen de vogels hun vreemde zang. Dit is hetzelfde gebied als waar ik reptielen monitor, dus let ik altijd op sporen van deze dieren.

    Om 23.00 uur beweegt er iets over het zandpad. Het is een hazelworm, in een poging het mulle pad over te steken. Al kronkelend en proevend in de lucht met zijn tong worstelt het dier verder en bereikt uiteindelijk de overkant. Een mooie waarneming, zo vaak zie ik geen hazelworm. Het is nog warm, vandaag was het ruim dertig graden, nu om 23.00 uur nog achttien. Het gaat omhoog naar de nieuwe bank/schuilhut.

    Aan de rand van het pad een zandhagedis! Het is een vrouwtje, druk aan het graven. Zij laat zich door ons niet storen en wij verstoren haar niet. Even verderop zien we een bekend ovaal graafgaatje. Nog net zijn een stukje van de kop en staart van een hagedis zichtbaar. Doodstil blijft ze op haar plek. Zeker is ze eieren aan het leggen. Dan naar boven, bij de bank, weer graafsporen. Hier komt alleen een stukje staart boven de grond, gekruld om een steentje. Met recht een zandhagedis. Deze zwoele avond en nacht is perfect voor de zandhagedisvrouwtjes om eieren af te zetten, hoewel er in deze late uren ook veel roofgespuis op pad is. De nachtzwaluwen laten zich eveneens niet onbetuigd, hiervan stellen we vier territoria vast. Om 1.00 uur zoeken we onze fietsen weer op en keren terug naar de bewoonde (slapende) wereld.




    Om 1.00 uur zoeken we onze fietsen weer op en keren terug naar de bewoonde (slapende) wereld.

    Anton van Beek
    Holten


    Hazelworm:

    Hazelworm op zandpad
    Na een middag heerlijk struinen door de Holterberg wandel ik over een zandpad terug naar Holten. Het zand van het pad is nog warm van de zon die er de hele middag op stond. Dan valt mijn oog op iets dat midden op het pad ligt, schijnbaar voor dood. Het is een hazelworm, een grote, minstens twintig centimeter lang. Voorzichtig nader ik het dier. Plat op mijn buik kruip ik dichterbij. Regelmatig gaat de tong van de hagedis uit en in om de omgeving te proeven. Tot op een halve meter lig ik nu.


    Hazelworm

    De hagedis blijft rustig liggen. Pas minuten later glijdt het dier de heide in. Vaker hoorde ik van wandelaars dat zij een hazelworm op deze manier zomaar midden op een pad aantroffen. Volgens mij mankeerde dit dier niks maar lag het gewoon op het nog warme zand te "genieten". Wel link overigens, zo open en bloot lijkt me. Op deze manier is zij een eenvoudige prooi voor ATB-fietsers en predatoren. Hoewel vaak voor een slang aangezien is een hazelworm toch duidelijk een pootloze hagedis. Hij heeft namelijk beweegbare oogleden en een staart die makkelijk loslaat.
    Hazelworm




    In oktober gaan ze vaak in groepen in winter-slaap. In maart verschijnen ze weer. Hazelwormen leiden een verborgen bestaan, zo midden op een pad is bijzonder.






    Zandhagedis, zonneaanbidders:

    De Holterberg met zijn insectenrijke heidevelden, zonnige hellingen, zandpaden en beschutte hoekjes is een ideaal leefgebied voor reptielen. Hagedissen bijvoorbeeld voelen zich er goed thuis. Drie soorten komen er in ieder geval voor; de hazelworm, de levendbarende- en de zandhagedis. Alle drie zijn het beschermde diersoorten en de zandhagedis staat zelfs vermeld als "streng beschermd" in de Europese Habitatrichtlijn.

    Zo heeft de zandhagedis het graag. Heide, zand en beschutting. Zandpad op Holterberg. Bij dode berk

    De zandhagedis is een zeldzame soort die hoge eisen stelt aan zijn omgeving. In Nederland komt hij voornamelijk voor op droge heideterreinen op hogere zandgronden met open zandplekken en in de duinen. Het is een robuust gebouwde hagedis. Zeer opvallend zijn met name de groene flanken van het mannetje in het voorjaar. Zoals zo vaak in de dierenwereld zijn de vrouwtjes minder opvallend en moeten het met eenvoudig bruin doen. Een volwassen hagedis is meestal niet groter dan ongeveer twee-entwintig centimeter.

    Hoewel de dieren in redelijke aantallen op de Sallandse heuvels voorkomen zal het niet meevallen er eentje in het vizier te krijgen. De meeste kans heeft u op een zonnige dag. De koudbloedige dieren hebben zonnewarmte nodig om zich op temperatuur te houden. Het zijn ware zonneaanbidders. Lange tijd kunnen ze luieren naast een heidestruikje langs een zandpad. Echter bij de minste onraad schieten ze ritselend weg en komen pas weer terug als u gepasseerd bent. Hagedis

    Mei is de paartijd van de reptielen en in juni leggen de vrouwtjes, net als vogels, eieren. Deze eitjes worden op zonnige zandplekken ingegraven. Daarna zit het werk er voor moederhagedis op. De warmte van de zon zorgt voor de verdere ontwikkeling van de eieren. Niets vermoedend lopen wandelaars langs en soms zelfs over deze plekken. In augustus komen de kleintjes, die als twee druppels water op hun ouders lijken, voor de dag en verdwijnen vliegensvlug in de insectenrijke heide. De jonkies, die minder dan een gram wegen, moeten zich van begin af aan zelf redden.


    Einde september is het jaar voor de zandhagedissenfamilie alweer ten einde. In vorstvrije holletjes overwinteren ze om niet eerder dan in maart door de voorjaarszon gewekt te worden.


    Zwammen:

    Nou ja, mooi zijn ze misschien niet.
    Maar lekker!
    Reuzenzwammen, zo heten ze.


    In de natuur kan je ze beter laten staan. Aan alles wat groot is kan je het woord reus plakken. Zo ook bij deze enorme gedrochten die zo maar uit het gras lijken te groeien. In werkelijkheid groeit de Reuzenzwam, want zo heet ie hier op de wortels van een paar jaar geleden omgehakte amerikaanse eik.
    Dat het daarvoor niet altijd herfst hoeft te zijn kan je goed zien.
    Zwammen Zwammen Zwammen
    Op deze dode vlier langs het Bergpad doet de zwam het goed.
    Het is overigens een algemene soort die op stammen van loofbomen
    voorkomt, dakpansgewijs en soms tot op zeer grote hoogte.



    Top